Intersex Pre-conference 2014 in Riga

Een dag voordat de ILGA Europe Annual Conference 2014 in Riga (Letland) begon, hebben acht Europese intersekse-organisaties gekeken hoe de eisen uit de Verklaring van Malta kunnen worden omgezet naar naar concrete doelen.

Tien vertegenwoordigers van acht Europese intersekse-organisaties kwamen op acht oktober in Riga bijeen om een vervolg te geven aan het succesvolle Derde Internationale Intersekse Forum dat in 2013 in Malta is georganiseerd. In de Verklaring van Malta staan zeventien eisen, maar wordt niet genoemd op welke wijze die eisen gerealiseerd kunnen worden. Onder leiding van Ruth Baldacchino (Ministerie sociale dialoog, consumentenzaken en burgervrijheden van Malta) en Sophie Aujean (ILGA Europe) werd een dag gediscussieerd over doelen die SMART zijn en die rekening houden met met de mogelijkheden en beperkingen van de bestaande intersekse-gemeenschap. Hierbij werd gebruik gemaakt van het handboek Make it Work: Six steps to effective LGBT human rights advocacy.

Groepsfoto deelnemers Europese intersekse bijeenkomst Riga, 2014.

Groepsfoto van de deelnemers aan de Europese interseksebijeenkomst in Riga (Letland), 2014.

De Verklaring van Malta vormde het bewijs dat er een wereldwijde  interseksegemeenschap bestaat die het eens is geworden over de formulering van de problemen rondom intersekse. De Verklaring van Riga gaat nog een stap verder en laat zien dat de Europese organisaties effectief samenwerken bij het formuleren van concrete doelen voor de komende vijf jaar. Dit is mogelijk geworden doordat de onderlinge communicatie sinds de bijeenkomst in Malta verder is toegenomen. Een aantal Europese organisaties, waaronder NNID, hebben daarom besloten samen te werken in de Europese paraplu-organisatie  OII Europe.

De doelen die in Riga zijn gesteld, zijn geheel in overeenstemming met het credo van NNID: “Sekse als continuüm, zonder taboe en sociale- of medische stereotypering” en de diverse publicaties van o.a. de Verenigde Naties en diverse Europese instanties waarin intersekse/DSD als een mensenrechten issue beschouwd wordt.[1]

Continuüm

De samenwerkende organisaties gaan zich inzetten voor de erkenning dat geslacht, net als gender, een continuüm is. Dat betekent dat de dichotomie (strikte tweedeling) man/vrouw zoals die nog steeds in lesboeken te vinden is ter discussie zal worden gesteld. In de NNID Nieuwsbrief van oktober 2014 (PDF, 3MB, 28 pagina’s) wordt in het artikel Bepalen chromosomen je geslacht? (pagina 4-6) uitgelegd dat dit meer behelst dan het sturen van een briefje naar schoolboekenuitgeverijen: er zal moeten worden samengewerkt met andere groepen en de claim moet wetenschappelijk worden onderbouwd. Op het eerste gezicht lijkt dit het eenvoudigst te realiseren doel omdat het waarschijnlijk niet moeilijk zal zijn consensus met andere groepen te bereiken over de gewenste formulering. Maar omdat de man-XY/vrouw-XX-dichotomie zo vast verankerd is in de samenleving zal het jaren communicatie kosten voordat in alle geledingen van de maatschapij aanvaard is dat sekse, net als gender, veel variaties kent.

Discriminatie op grond van geslachtskenmerken

Op dit moment verricht de FRA onderzoek naar intersekse. Daarbij staan twee vragen centraal:

  • Welke medische behandeling ondergaan mensen met een intersekseconditie/DSD?
  • Zijn mensen met een intersekseconditie/DSD beschermd tegen discriminatie?

Zoals het er nu naar uitziet zal de conclusie zijn dat wetgeving in de EU mensen met een intersekseconditie/DSD geen, of niet voldoende, bescherming biedt tegen discriminatie. NNID zal zich sterk maken voor opname van intersekse/DSD in de  Algemene Wet Gelijke Behandeling (AWGB). Daarbij zullen wij adviseren in plaats van de woorden intersekse of DSD het woord ‘geslachtskenmerken’ te gebruiken. Dit woord wordt in de geneeskunde en biologie al gebruikt, maar is nieuw voor Nederlandse wetgeving[2]. Dat wil niet zeggen dat intersekse en DSD nu niet meer relevant zijn – deze termen blijven bestaan. Dit is analoog aan wat gebruikelijk is bij transgender/transseksualiteit, waarbij de termen genderidentiteit en genderexpressie worden gebruikt in antidiscriminatiewetgeving.

Toegang tot kennis

De Europese intersekseorganisaties willen dat stakeholders worden voorgelicht vanuit een mensenrechtenperspectief.

In het rapport van het verkennende onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) wordt gesteld dat tegenwoordig volledige en goede informatieverstrekking aan kinderen en ouders de norm is bij gespecialiseerde medische professionals. Maar dat moet worden gelezen alsof kinderen en ouders de informatie krijgen die in de ogen van de medische professionals juist is. Niet voor niets constateert het SCP dat medische professionals en (sommige) patiëntenorganisaties vaak weinig op de hoogte zijn van internationale ontwikkelingen rondom bevordering van mensenrechten en niet-medische belangenbehartiging. Dat wordt ook onderstreept door het programma van het internationale symposium I-DSD 2015: in het wetenschappelijke programma is (opnieuw) geen enkele aandacht voor de mensenrechtenaspecten van intersekse/DSD. Dat is ook niet verwonderlijk omdat, zoals het SCP-rapport dit omschrijft, “bij verschillende partijen en organisaties zoals medische professionals, belangenbehartigers en patiëntenorganisaties de invalshoeken, visies en terminologie rondom intersekse/dsd sterk uiteen lopen.” Maar het SCP zegt ook dat uitwisseling van perspectieven en informatie tussen partijen en organisaties – in welke vorm dan ook – nuttig blijkt te zijn.

Omdat de medische beroepsgroep een eenzijdige, niet op mensenrechten gerichte, voorlichting geeft, kan dit leiden tot een medische behandeling die volgens inzichten van o.a. de Verenigde Naties en diverse Europese instanties resulteert in schending van fundamentele rechten. Hier ligt volgens artikel 17 lid e van het Verdrag inzake de rechten van het kind  een taak voor de overheid om zowel het gebrek aan onafhankelijke, evenwichtige en betrouwbare informatie over intersekse/DSD via het internet te bevorden, als om artsen te dwingen hun voorlichting aan te passen aan nieuwe inzichten over de mensenrechtenaspecten van intersekse/DSD.

Om de communicatie tussen alle stakeholders te bevorderen, zal een platform worden opgericht dat zich richt op het uitwisselen van kennis tussen de deelnemers en waarbinnen op projectbasis samenwerkingsverbanden gezocht worden die moeten leiden tot een betere kwaliteit van leven voor mensen met een intersekse-conditie/DSD. In een verkennende bijeenkomst hebben vier stakeholders, waaronder NNID, aangegeven zich te willen inzetten voor de oprichting van het Platform Intersekse/DSD. Het opstellen van onafhankelijke, evenwichtige en betrouwbare informatie over intersekse/DSD is een van de mogelijke producten van het platform.

Verbieden van onnodige behandeling

De eerder vermelde vragen in het onderzoek van de FRA zijn niet los van elkaar te zien: een land dat zich niet inzet voor de bescherming van kinderen tegen onnodige cosmetische  chirurgie, behandelt deze kinderen niet overeenkomstig artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 3 van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie.  Ook is dit niet in overeenstemming met artikel 19 lid 1 van het Verdrag inzake de rechten van het kind en artikel 3 van de  Universele Verklaring van de Rechten van de Mens..

Lange tijd werd de beslissing welke behandelingen een kind met een intersekseconditie/DSD moest ondergaan, gezien als een zaak tussen ouders en artsen. Maar dat lijkt snel te veranderen. Dat blijkt niet alleen uit de vele rapporten van bijvoorbeeld de Verenigde Naties en diverse Europese instanties waarin wordt gezegd dat intersekse/DSD een mensenrechtenzaak is, maar ook uit veranderende wetgeving in Duitsland en Malta.

In Duitsland geldt sinds eind 2013 een nieuwe wet en als gevolg daarvan hebben drie organisaties voor kinderendocrinologie, kinderchirurgie en urologie aangegeven dat cosmetische chirurgie bij intersekse/DSD moet worden uitgesteld tot kinderen tenminste tien of twaalf jaar oud zijn en zelf kunnen beslissen.

In Malta wordt binnen enkele weken is inmiddels een wet afgekondigd waarin medische en psychologische behandeling die tot doel heeft geslachtskenmerken te modificeren verboden worden zolang de persoon niet zelf toestemming hiertoe kan geven. Dat betekent dat ouders niet meer het recht hebben voor het kind te beslissen. Een commissie waarin mensenrechtenspecialisten, psychosociale professionals en medische experts zitting hebben, zullen een lijst samenstellen met de situaties waarin medisch ingrijpen wel is toegestaan.

Omdat internationaal steeds meer aanvaard wordt dat de huidige behandeling van kinderen met een intersekseconditie/DSD in strijd is met de fundamentele rechten van mensen met een intersekseconditie/DSD, moet de vasthoudendheid van artsen aan de traditionele behandeling gezien worden als onderwerp van artikel 24, lid 3 van het Verdrag inzake de rechten van het kind. Gezien de vermelding van intersekse in het Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment is ook een beroep op het ‘VN-verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing’ mogelijke, evenals een beroep op artikel 5 van de Universele verklaring van de Rechten van de Mens.

Hoewel wetgeving zoals in Duitsland en Nederland schijnbaar nog ver weg ligt, en veel mensen in Nederland zich zullen afvragen of ingrijpen door de overheid noodzakelijk is, wijzen de internationale ontwikkelingen allemaal in dezelfde richting: ook voor Nederland zal de vraag komen hoe de fundamentele rechten van mensen met een intersekseconditie/DSD kunnen worden beschermd. Deze vraag op dit moment negeren, zal al snel tot nog verdere achterstand van Nederland leiden. Voor de korte termijn zal het beleid van NNID erop gericht zijn om samen met andere stakeholders de Nederlandse overheid te overtuigen van deze ontwikkeling.

(Aanvulling 5 november 2014: Aan de tekst is een link naar de tekst van de nieuwe Maltezer wet toegevoegd, evenals verwijzingen naar de Verklaring van de Rechten van de Mens, het verslag van de speciale rapporteur voor foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing, en het bijbehorende verdrag.)

Statement of the European Intersex Meeting in Riga, 2014

On Wednesday, the 8th of October the European Intersex Meeting took place in Riga. Under the umbrella of OII Europe and facilitated by ILGA Europe, this meeting gathered European intersex organisations working for intersex human rights. The goal of the meeting was to identify objectives and strategies to advocate for the full implementation of human rights and bodily integrity and self-determination for intersex individuals in Europe on the grounds of the Demands of the Malta Statement, formulated at the 3rd International Intersex Forum 2013.

The four objectives are:

  1. To challenge the definition of sex as consisting of only male and female and promote the knowledge that sex is a continuum, as is gender.
  2. To ensure that intersex people are fully protected against discrimination. To achieve this we recommend the adoption of anti-discrimination legislation on the ground of sex characteristics – regardless of the specific appearance or configuration of these characteristics. Sex characteristics refer to the chromosomal, gonadal and anatomical features of a person, which include primary characteristics such as reproductive organs and genitalia and/or chromosomal structures and hormones; and secondary characteristics such as, but not limited to, muscle mass, hair distribution, breasts and/or stature.
  3. To ensure that all stakeholders that have a specific role to play in intersex people’s wellbeing such as, but not limited to, health care providers, parents and professionals working in the area of education, as well as society in general, are instructed on intersex issues from a human rights perspective.
  4. To work towards making non-consensual medical and psychological treatment unlawful. Medical practitioners or other professionals should not conduct any treatment to the purpose of modifying sex characteristics which can be deferred until the person to be treated can provide informed consent.

In view of these objectives the European Intersex meeting calls on the European Union and the Council of Europe as well as national governments, to take on board intersex issues in their work and provide full protection for intersex people.

Background information:

Until now throughout Europe intersex individuals are being subjected to inhumane and degrading surgical, hormonal and other procedures, without consent. This is done at the discretion of doctors and outside legal regulation. The non-consensual sex modification of individuals is done disregarding the fact that sex is a continuum. This results in gross human rights violations and abuses of bodily integrity and personal dignity.

OII Europe (Organisation Intersex International Europe), the umbrella organisation of European human rights based intersex organisations was founded on Human Rights Day, 10 December, during the Second Intersex Forum at Stockholm in 2012 at the 2nd International Intersex Forum.

OII Europe is an autonomous affiliate of Organisation Internationale des Intersexués (OII), a decentralised global network of intersex organisations, which was founded in 2003 and has operated since then through its national groups in every region of the world.

Participating organisations:

  • Intersex Iceland
  • NNID of the Netherlands
  • OII Austria / VIMÖ
  • OII Belgium / Genres Pluriels
  • OII Bulgaria
  • OII Francophonie
  • OII Germany / IVIM
  • OII Scandinavia / Intersex Scandinavia

[1] Een beknopt en onvolledig overzicht van publicaties waarin intersekse/DSD als mensenrechten issue wordt beschouwd:

  • European Commission, Agius S, Tobler C. Trans and intersex people: Discrimination on the grounds of sex, gender identity and gender expression. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Union; 2012.
  • Van der Have M, Van Heesch M. NNID Standpunten & Beleid 2013/2014. Nijmegen: Stichting Nederlands Netwerk Intersekse/DSD; 2013.
  • Jernow A, Loh D, Maitland A, Poulos A, Testa G, Lau H. Sexual Orientation, Gender Identity and Justice: A Comparative Law Casebook: International Commission of Jurists; 2011.
  • Méndez JE. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Human Rights Council United Nations, Twenty-second session. Report. United Nations Human Rights Council, 2013 02/01/2013. Rapport Nr.  Nr. A/HRC/22/53.
  • Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa. Resolution 1952 (2013) – Children’s right to physical integrity. Strasbourg: Raad van Europa, 2013.
  • OHCHR, UN Women, UNAIDS, UNDP, UNFPA, UNICEF and WHO. Eliminating forced, coercive and otherwise involuntary sterilization – an interagency statement: World Health Organization – Department of Reproductive Health and Research; 2014. 31 p.
  • Raad van de Europese Unie. Guidelines to promote and to protect the enjoyment of all human rights by lesbian, gay, bisexual, transgender and intersex (LGBTI) persons.  FOREIGN AFFAIRS Council meeting 06/24/2013; Luxembourg: Raad van de Europese Unie; 2013.
  • van Rossenberg S. LHBTI-kinderen in Nederland – rapportage over de leefwereld en rechten van een vergeten groep kwetsbare kinderen. Amsterdam: 2013.
  • Rupprecht M. Children’s right to physical integrity  DRAFT – Doc. 13297. Raad van Europa – Parlementaire Vergadering, Committee on Social Affairs, Health and Sustainable Development; 2013 09/06. Rapport Nr.  Nr. 13297.
  • Tamar-Mattis A. Medical Treatment of People with Intersex Conditions as Torture and Cruel, Inhuman, or Degrading Treatment or Punishment.  Torture in Healthcare Settings: Reflections on the Special Rapporteur on Torture’s 2013 Thematic Report: American University Washington College of Law – Center for Human Rights & Humanitarian Law; 2014. p. 91-104.

[2] Het woord geslachtskenmerken komt op dit moment in geen enkele Nederlandse wet voor. Wel wordt het een keer gebruikt in het Besluit zorgverzekering.

 

Op de laatste ochtend worden voor de gezamenlijke verklaring nog de nodige puntjes op de i gezet.

Op de laatste ochtend worden voor de gezamenlijke verklaring nog de nodige puntjes op de i gezet.

 

Comments

comments