Het geslacht ‘dat zijn naam niet durft te zeggen’

Gastauteur Hida Viloria, voorzitter van OII International, vindt het jammer dat de geuzenaam hermafrodiet in ongenade is gevallen. In haar blog zoekt zij een alternatief omdat er maar één ding erger is dan  dat er over je wordt gepraat, en dat is dat er niet over je wordt gepraat. Zij maakt daarbij een vergelijking met Oscar Wilde die de gevangenis in ging omdat hij tegenover een rechter durfde uit te leggen wat zijn vriend bedoelde met de dichtregel “the love that dare not speak its name“.

Oscar Wilde

Eén van de iconen van de queer-gemeenschap zei ooit: “Consistentie is de laatste toevlucht voor fantasieloze geesten.”[1] Ik heb het over de eerste openlijke homo-diva van de Westerse wereld, de enige echte Oscar Wilde. Door zijn wijze woorden voel ik mij nu een stuk beter, want ze verklaren vast en zeker waarom ik de blogpost van vorige week niet heb geschreven (en de deadline van deze week niet heb gehaald, enzovoort, enzovoort).

Oscar Wilde (1882) - Foto Napoleon Sarony (1821-1896)

Oscar Wilde (1882)
Foto Napoleon Sarony (1821-1896)

Voor diegenen onder jullie die Oscar Wilde niet kennen (schande!), hij was een geestige bekende persoonlijkheid en een succesvolle gerespecteerde schrijver die leefde van 1854 to 1900. Wilde werd berecht en veroordeeld tot twee jaar dwangarbeid vanwege zijn homoseksualiteit (de officiële beschuldigingen waren ‘sodomie’ en ‘banale onfatsoenlijkheid’). De rechtszaak leidde tot zijn faillissement en het leven in de gevangenis viel hem zo zwaar dat hij volledig berooid, slechts drie jaar na zijn vrijlating, veel te vroeg stierf op een leeftijd van 46 jaar.

Het feit dat Wilde, een vermaarde en toegewijde liefhebber van de esthetica, op deze manier aan zijn einde kwam – hoofdzakelijk door zijn eigen toedoen — is een treffend voorbeeld van de paradoxale aard van het leven. Voordat deze rechtszaak speelde, beleefde hij het hoogtepunt van zijn carrière en was één van de succesvolste toneelschrijvers van Engeland. Hij had kunnen blijven genieten van zijn succes, en van zijn geliefden. In plaats hiervan verkoos hij te vechten (vergeef me alsjeblieft wanneer je al precies weet wat ik nu ga uitleggen).

Zie je, Wilde was niet degene die aanvankelijk werd berecht vanwege zijn homoseksualiteit. In tegendeel, hij was zelf degene die een proces wegens smaad aanspande tegen de vader van zijn jongere geliefde, Lord Alfred Douglas, omdat de vader hem een “sodomiet” noemde. (Ter informatie, ‘sodomiet’ is beledigend en de negentiende-eeuwse uitdrukking voor ‘homo’[2], en wanneer ik zeg dat de geliefde van Wilde jong was, dan bedoel ik niet minderjarig: Douglas was 16 jaar jonger dan Wilde, maar hij studeerde aan de universiteit van Oxford toen ze elkaar leerden kennen.)

Om een gevangenisstraf van twee jaar te ontlopen, moest de aangeklaagde bewijzen dat zijn beschrijving van Wilde correct was, wat hij inderdaad deed tijdens de beruchte rechtszitting. Het is fascinerend te overdenken waarom Wilde de aanklacht niet heeft laten vallen — aangenomen dat het waar was — maar hoe dan ook, het feit dat hij in plaats hiervan in de aanval ging, is de reden waarom ik hem een diva noem.

En nu wordt duidelijk wat de paradox inhoudelijk voorstelt: als Wilde niet zo’n diva was geweest, zou hij zijn gevangenisstraf, armoede en een vroege dood hebben voorkomen, maar de wereld zou er niet beter op zijn geworden. Het was immers zijn sterk in de aandacht staande rechtszaak waardoor homoseksualiteit wereldwijd in de schijnwerpers kwam te staan. Toen de rechter vroeg wat de zin ‘the love that dare not speak its name’ (uit het gedicht van Douglas, zijn geliefde) betekende, antwoordde Wilde:

“In deze eeuw is ‘de liefde die haar naam niet durft te zeggen’ net zo’n grote genegenheid van een oudere voor een jongere man, als die er was tussen David en Jonathan, zoals Plato de basis legde voor zijn filosofie, en zoals u die vindt in de sonnetten van Michelangelo en Shakespeare… Het is in deze eeuw onbegrepen, zo onbegrepen dat het beschreven kan worden als ‘de liefde die haar naam niet durft te zeggen’, en vanwege dit feit ben ik waar ik mij nu bevindt. Het is mooi, het is fijn, het is de edelste vorm van genegenheid. Er is niets onnatuurlijk aan… Dat het zo moet zijn, begrijpt de wereld niet. De wereld drijft de spot ermee, en nagelt hierom soms iemand aan de schandpaal.”[3]

Tot dat moment leidde Wilde een leven waarin hij genoot van luxe, plezier en succes, maar nu sloeg hij de nagel in zijn eigen doodskist door homoseksualiteit te verdedigen. Dat verkoos hij in plaats van blijk te geven van afkeuring of op zijn minst ontkenning, waarmee hij zijn hachje had kunnen redden, zoals je zou verwachten van iemand wiens zelf-erkende waarden niets van doen hebben met politieke zelfopoffering. Hij stond pal voor wie en wat hij was, ongeacht intense afkeuring, en eindigde in de gevangenis. Dat, mijn vrienden, is pas echt een stoere vent.

Positie van intersekse-mensen

‘Liefde die haar naam niet durft te zeggen’; vandaag de dag bevinden intersekse-mensen zich in dezelfde positie als Wilde. Wij zijn ‘het geslacht dat zijn naam niet durft te zeggen’.  (En gewoon voor de duidelijkheid, wanneer ik zeg “geslacht” dan bedoel ik de wijze waarop geslacht wordt gebruikt om mensen aan te duiden. In die zin is geslacht in veel contexten een synoniem van “sekse”, zoals in wetteksten enidentiteitsdocumenten.)

Zoals Wilde werd berecht voor iets dat nog niet echt een naam had (‘homo’ bestond nog niet, er bestonden wel obsceniteiten en termen voor seksuele ‘handelingen’), worden intersekse mensen genaaid (excuses voor mijn taalgebruik) omdat we geen vrouw of man zijn — nog steeds is er geen goede manier om iemand die geen man of vrouw is aan te duiden. Mensen weten letterlijk niet hoe ze ‘onze naam moeten zeggen’.

Je kunt zeggen, ‘hij is een aardige man’ of ‘zij is een aardige vrouw’, maar wat zeg je over intersekse mensen? Je kunt gewoon zeggen, denk ik,  ‘ze zijn een aardige intersekse persoon’. Maar toch, het heeft niet dezelfde klank. Dat komt omdat ‘man’ en ‘vrouw’ zelfstandige naamwoorden zijn, maar ‘intersekse” is dat niet.[4]

Vandaag de dag bevinden intersekse-mensen zich in dezelfde positie als Wilde.

We kunnen ‘intersekse vrouwen’ of ‘intersekse mannen’ gebruiken, en doen dit ook vaak om onszelf te beschrijven. En het werkt prima, net zoals ‘homo-mannen’. In feite geven veel mensen met een intersekse-conditie hier de voorkeur aan omdat zij zich identificeren als man of vrouw, en zo binnen het kader van de man/vrouw-dichotomie blijven. Het bindt ons niet aan een nieuw kader van een derde sekse of derde gender of zoiets.

Het probleem is dat we feitelijk een soort van derde sekse zijn. Dat is, denk ik, eigenlijk de kern van de hele zaak, toch? We zijn iets anders dan man of vrouw, de huidige twee geslachten, en dat is de reden dat we worden genaaid (excuses voor mijn taalgebruik). En ja, ik weet beter dan menig ander, dat we geen derde sekse zijn— biologische sekse is een continuüm en wanneer we al deze varianten correct benoemen, zouden er honderdduizenden verschillende seksen zijn.

Maar gender is een sociale constructie (ik kan wel beargumenteren waarom de biologische sekse dat ook is, maar dat wordt te lang en te ingewikkeld om dat hier te doen). Gelijke monniken gelijke kappen, als we ‘mannen’ voor mannelijk en ‘vrouwen’ voor vrouwelijk introduceren, dienen we ook een woord te introduceren voor diegenen die niet mannelijk of vrouwelijk zijn. Oh wacht! Dat hebben we gedaan: hermafrodiet.  Maar een prominente psycholoog vond dat het beter was om vast te houden aan het gebruik van de woorden mannen en vrouwen en die geslachts-categorie volledig te elimineren. Hij overtuigde de medische beroepsgroep dit te bereiken door intersekse-lichamen chirurgisch te elimineren. Er is een korte periode geweest dat we er voor uitkwamen en verkondigden dat we ‘hermafrodiet’ zijn, tot  mondige intersekse-lui dit woord politiek incorrect verklaarden, met als gevolg dat we dit woord niet langer meer gebruikten.

Paradox

En hier is hij dan, de belangrijke paradox. We hebben erkenning nodig om te kunnen zeggen: “Dit is wat we zijn en we verdienen een gelijkwaardige behandeling”. Maar ‘dit’ wat we zijn, wordt nog steeds zo laag geacht dat we bang zijn onszelf in de schijnwerpers te plaatsen (kijk maar wat Wilde overkwam). De meesten van ons positioneren zichzelf binnen het kader van de geaccepteerde binaire constructie van ‘mannen’ en ‘vrouwen’, maar de wereld ziet ons in elk geval anders. De wereld probeert ons te ‘repareren’” zodat we voortaan normale mannen en vrouwen zijn. We zeggen al twintig jaar: “don’t fix us”. Maar als we niet verkondigen dat we iets anders zijn dan de twee huidige keuzen, en dat we zo moeten worden geaccepteerd — zoals Wilde dat deed voor seksuele oriëntatie — waarom zouden de heersende machten dan denken dat ze ons in onze niet-binaire toestand moeten laten? (Begrijp je wat ik bedoel?)

De conclusie is dat, terwijl veel intersekse mensen er uit zien en zich voelen als gewone mannen en vrouwen, sommigen van ons dat niet doen. Eveneens is het zo dat sommigen van ons geen medische testen nodig hebben om onze verschillen te diagnosticeren. Immers, onze lichamen zijn zienderogen en duidelijk een mix van mannelijk en vrouwelijk, net zoals het oude klassieke label suggereert. Hoe moeten we onszelf nu noemen? Moeten we geen naam hebben? Vormt de onzichtbaarheid niet een immens groot deel van het probleem, wat tot gevolg heeft dat onze grieven niet worden gehoord en we verder worden uitgewist?

Hermafrodieten

In het verleden hadden we ‘hermafrodieten’, en ik vind het persoonlijk jammer dat dit label in ongenade is gevallen.[4] Het is namelijk net als ‘mannen’ en ‘vrouwen’ een zelfstandig naamwoord, en het is een label waar de meeste mensen wel bekend mee zijn. In de persoonlijke sfeer gebruik ik het nog vaak als ik mensen verteld heb dat ik intersekse ben, en ze niet weten wat dat betekent. Het is nu eenmaal de snelste manier om hen een accurate indruk te geven waar ik het over heb.

Aangezien veel mensen het woord ‘hermafrodiet’ klaarblijkelijk beledigend vonden en de meeste mensen het niet gebruiken, zeggen sommigen van ons ‘herm’ als een kortere versie; als een geuzennaam. Ik schreef al eens in een ander blog dat ik ‘herm’ wilde gebruiken, maar sindsdien hebben veel vrouwen – in het bijzonder de vrouwen waarmee ik een romantische affaire had – mij verteld dat ‘herm’ verafschuwen.  En als ik mijzelf afvraag of ik een label wil gebruiken dat mijn geliefden verafschuwen, is het antwoord nee. Misschien is dat bedroevend –  ben ik niet stoer genoeg? Ik kan dus terug naar de tekentafel.

In zijn roman The Picture of Dorian Gray (1891), schreef Wilde: “Er is slechts één ding in de wereld dat erger is dan dat er over je wordt gepraat, en dat is dat er niet over je wordt gepraat.” Ik ben het met Wilde eens wat betreft het op een zijspoor zetten van mensen. Ik heb echter geen oplossing voorhanden (nou ja, ik heb een potentiële oplossing waarmee ik speel, maar dat is weer voor een ander blog), en alles wat ik nu zeg is: “het is een probleem”. En de aard ervan is paradoxaal. We hebben behoefte aan zichtbaarheid, maar durven onze naam niet te zeggen.  Niet zoals andere lui dat wel kunnen en doen. Tja…

Noten toegevoegd door de redactie:

  1. Oscar Wilde, “The Relation of Dress to Art” in Pall Mall Gazette (2/28/1885);
  2. De woorden homoseksualiteit en heteroseksualiteit bestonden toen al wel, maar werden nog niet breed gebruikt. Het was de Hongaars-Oostenrijkse schrijver en journalist Károly Mária Kertbeny die deze twee woorden in 1869 voor het eerst gebruikte. Hij publiceerde in 1869 twee anonieme brochures waarin hij ertegen pleitte om een anti-homoseksuele paragraaf in het strafwetboek van de Noordduitse Bond op te nemen. Deze terminologie vond aanvankelijk weinig navolging en pas in de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog werd homoseksualiteit in veel talen het gangbare woord voor seks tussen personen met hetzelfde geslacht.
  3. De oorspronkelijke Engelse tekst: “The love that dare not speak its name” in this century is such a great affection of an elder for a younger man as there was between David and Jonathan, such as Plato made the very basis of his philosophy, and such as you find in the sonnets of Michelangelo and Shakespeare. It is that deep spiritual affection that is as pure as it is perfect. It dictates and pervades great works of art, like those of Shakespeare and Michelangelo, and those two letters of mine, such as they are. It is in this century misunderstood, so much misunderstood that it may be described as “the love that dare not speak its name,” and on that account of it I am placed where I am now. It is beautiful, it is fine, it is the noblest form of affection. There is nothing unnatural about it. It is intellectual, and it repeatedly exists between an older and a younger man, when the older man has intellect, and the younger man has all the joy, hope and glamour of life before him. That it should be so, the world does not understand. The world mocks at it, and sometimes puts one in the pillory for it. (via Wikipedia)
  4. Technisch gezien is het Engelse woord ‘intersex’ wel een zelfstandig naamwoord, maar in de praktijk wordt het niet op dezelfde manier gebruikt als de zelfstandige naamwoorden ‘man’ en ‘woman’.
  5. Activisten gebruikten in de jaren negentig het woord hermafrodiet als geuzennaam. De nieuwsbrief van de Intersex Society of North America had bijvoorbeeld de titel Hermaphrodites with Attitude.

Standpunt NNID

Hida vindt het jammer dat er geen zelfstandig naamwoord is voor mensen met een intersekse-conditie/DSD dat in dezelfde categorie valt als de zelfstandige naamwoorden man en vrouw. Dit is een standpunt dat door meer mensen wordt ingenomen en daarom dient het standpunt ook gehoord te worden. Tegelijk zijn veel mensen beducht op het toenemen van het aantal hokjes. Ook NNID ziet geen heil in een extra hokje dat naast man en vrouw wordt gehanteerd, en al helemaal niet als de overheid een derde (en een vierde, vijfde , zesde…) categorie in de geslachtsregistratie van het GBA zou opnemen. Het standpunt van NNID is dat de beste oplossing is dat de maatschappij gaat inzien dat de man/vrouw-dichotomie zowel biologisch als sociaal-cultureel niet bestaat. Door te accepteren dat zowel sekse als genderidentiteit een continuüm zijn, zullen juist minder hokjes nodig zijn.

481850_458707074168061_943230561_nHida Viloria is voorzitter van OII, een internationale organisatie die opkomt voor de belangen van mensen met een intersekse-conditie en directeur van de Amerikaanse tak, OII-USA. Ze heeft voor diverse bladen over intersekse-zaken geschreven en was te zien in een aantal televisieprogramma’s. Je kunt haar blog Intersex and Out hier lezen.

Deze tekst is met toestemming van de auteur vertaald en overgenomen van hidaviloria.com.

Bijdragen van gastauteurs zijn bedoeld om de discussie over vragen met betrekking tot intersekse/DSD op gang te brengen en weerspiegelen niet automatisch de standpunten van NNID.

Comments

comments